Có bao giờ người ta chợt buồn rồi đổ thừa cho ngoại cảnh : "Tôi có muốn buồn đâu, tự nó cứ tự tiện đến đó thôi !" Mà cũng chẳng sai, ở xứ sở sương mù dày đặc này, cái buồn và ảm đạm được ban phát rất hào phóng cho những người thích yên lặng như tôi . Đà lạt kỳ bí mang một nỗi ưu sầu lắng đến nao lòng. Nhỏ Hòa, bạn tôi ở Sài Gòn lên chơi bị mê mệt bởi những Hồ Tuyền Lâm, Hồ Than Thở, Thác Cam ly (ngay cả tên địa danh cũng vương vất nỗi buồn), đi chơi thỏa thích rồi nó còn "phát biểu" :
- Đẹp thì đẹp thật nhưng tao phải bái phục mày đó, buồn quá đi !
Nắng, gió và cả bụi nữa . Làm sao nó có thể quen nổi nơi này khi đã bị chốn phồn hoa đô thị của Sài Gòn mời gọi . Hai đứa thân nhau từ hồi phổ thông, tôi học trên nó một lớp nhưng cả hai như cặp bài trùng. Thi tốt nghiệp phổ thông xong là tôi nhảy lên đây thi Đại học liền. Tưởng mọi chuyện sẽ yên, nhưng rồi cái buồn, cái lạnh đã đẩy nó ra khỏi tôi . Dường như nơi này "cùng cực" với nó hay sao ấy ! "Chỉ lâu lâu lên chơi mới quý chứ, Ngọc hỉ ? ". Con nhỏ thật lắm chuyện.
Hôm nay là thứ bảy, nhỏ Thụy Ái cùng phòng tôi lăng xăng, săm soi chọn một bộ đồ ưng ý nhất đi chơi với bạn. Còn nó thì tôi mới nhận ra "ngày của riêng mình", ngày "máu chảy về tim". Thật vớ vẩn, ngày nào chả của riêng mình, lại còn máu chảy về tim. Lý sự cùn ! Vốn cùng họ với nhà thỏ nên tôi ít khi đi chơi buổi tối . Công nhận Đà lạt hiền thật nhưng bóng tối đồng nghĩa với cái ác, trách xa là diệu kế ! Nếu không bận học bài thì nghe nhạc, không đọc sách thì trùm mềm thôi chứ đừng có dại mà ra đường, coi chừng ! Đi học thêm tin học, tôi cố sức dùng hết lời lẽ để thầy dạy ca sơm sớm một tí với lý do rất chính đáng "em sợ ma !". Thầy nhăn mặt "ban ngày cũng nhiều ma lắm đó, trò ạ!".
Với lấy cuốn sách "Truyện cười chọn lọc" ra luyện giọng, tôi làm nhỏ Ái giật mình:
- Thôi mi dẹp đi, hồi chiều chàng tới kiếm, ta bảo mi đi học, chàng không tin. Ê, coi bộ nắm vững thời khóa biểu quá hả ?
Không trả lời, tôi làm nhỏ Ái cụt hứng bỏ đi . "Chàng" nhỏ Ái nói là Bình, anh học cùng khóa với tôi, anh cũng là người tôi quen đầu tiên khi bước chân vào Đại học. Hôm nay thứ bảy mà sao chưa thấy đến, tôi chuẩn bị trước một bộ mặt khó ưa .
- Ngọc, bộ Hòa lên chơi mà phải nằm chèo queo ở đây với Ngọc sao ?
Bây giờ tôi mới rời mắt khỏi người bạn tinh thần để chuyển hệ sang ngườ bạn bằng xương bằng thịt đang ngồi trước mặt. Chao ôi, còn đâu Hải Hòa đài các kiêu sa nữa, thay vào đó là khuôn mặt ủ dột đến tội nghiệp:
- Kiểu này chắc mai tao về sớm quá hà !
- Thôi mà, ban ngày đi chưa "đủ đô" hay sao mà tối còn đòi tập thể dục nữa hả ?
Nhìn hai bàn chân sưng phồng của nó tôi xuýt xoa:
- Cô nương ơi, làm ơn xức dầu rồi nằm đó dưỡng giò đi .
- Hay là hai đứa mình chơi đánh lộn đi ! Cho đỡ buồn. - Hòa đề nghị.
- Mày có điên không, tao thích chơi thọc lét.
Chẳng là tôi và nhỏ Ái thường quậy tơi bời bằng trò đó nhưng nó đi vắng rồi, may mà còn nhỏ Hòa! Hai đứa tôi đang hò hét thì Bình tới . Thật là chẳng biết coi giờ ! Đợi dọn dẹp xong bãi chiến trường xong, anh quay sang hỏi tôi, giọng lo lắng:
- Mấy bữa nay anh không gặp em, đi đâu mà không cho anh hay vậy ?
Đã chẳng tỏ ra vui vẻ khi anh đến tôi còn trả lời cộc lốc:
- Em đâu còn trẻ con nữa, vả lại ở đây em quên mất việc đi chơi phải xin phép rồi .
Nét mặt anh thoáng buồn. Tôi thấy hối hận vì mình lỡ lời . Nhỏ Hòa huých nhẹ vào chân tôi, nó nhanh miệng.
- Ngọc nó quên xin phép cha mẹ vì ở đây đã có anh Bình rồi mà, phải không Ngọc ?
Tôi gật đầu nhẹ. Anh nhìn đồng hồ rồi hỏi hai đứa tôi .
- Mới bảy giờ, hai em có đi bát phố không ?
- Anh quên là em ghét đi chơi buổi tối rồi à ? Tôi phụng phịu như muốn khóc. Anh cuống lên.
- Tại có Hòa, em đi chơi với bạn đi, để mấy bữa nữa lại ngồi nhớ.
- Em đau chân lắm, hai người đi chơi đi, - Hoà từ chối - lại còn buồn ngủ nữa .
Nói rồi nó leo lên giường nhìn đôi chân thở dài thườn thượt.
Tự nhiên cái tính bướng bỉnh kêu réo tôi hãy đi với anh. Thay đồ xong, khoác thêm chiếc áo lạnh, tôi cùng anh ra ngoài . Bóng tối bao trùm khắp nơi, tôi bỗng nổi da gà.
- Đi một lát thôi nha anh !
Hai chúng tôi cuốc bộ trên vỉa hè, nghe vọng lại tiếng bước chân của chính mình. Giờ này mà đường phố chỉ còn lác đác vài người, xe cộ ít hẳn. Các hàng quán bên đường đang lục đục dọn hàng. Cái lạnh của cao nguyên đã thôi miên người ta đi ngủ sớm thì phải ? Anh đi bên tôi làm nỗi sợ hãi trong tôi biến mất. Ngước nhìn bầu trời, anh phá tan không khí yên lặng.
- Trăng 16 đẹp chưa kìa em !
Nhình theo tay anh chỉ, vầng trăng tròn trịa, đẹp và hiền hòa biết bao .
- Nhưng trăng 19 hay 20 thì không còn đẹp vậy đâu, nó sẽ khuyết. - Tôi hờn dỗi .
- Vì nó ban phát ánh sáng cho mọi người, cho cả anh và em nữa . Hy sinh bản thân mình cho người khác mà chẳng đòi hỏi cho riêng mình chút nào cả.
- Chị Hằng ơi, anh Bình đang ca ngợi chị đó ! - Tôi bắt tay giả làm loa gọi với lên.
- Anh chỉ biết ca ngợi em thôi, nhóc ạ !
- Xạo !
Tuy nói vậy nhưng tôi biết anh nói thật lòng mình. Anh đâu biết là tôi được hưởng nhiều yêu chiều từ nơi anh. Hơi nhức đầu sổ mũi một chút là anh đã quan tâm lo . Thôi thì vẫn giọng điệu cũ " khám bệnh chỉ làm em ốm thêm thôi". Cứ như anh là trung tâm để tôi trút hờn giận và để làm tình làm tội vậy . Nhỏ Hòa bảo tôi sướng vì được anh chìu, anh thương tôi hết mực. Nó thì có hàng tá đuôi đeo bám, tặng cho cả núi hoa hồng mà nó cũng chẳng màng. Với nó, tụi con trai nhìn bề ngoài hào nhoáng vậy thôi chứ còn trẻ con lắm lắm. Tôi cứ ngồi dỏng tai lên nghe nó thao thao bất tuyệt về lũ đuôi của nó. Những chuyện ấy thì tôi mù tịt vì trời chẳng phú cho tôi cái sắc đẹp sắc sảo như Hòa . "Vì hoàn cảnh đẩy đưa nên tao mới biết nhiều vậy chứ, hiểu nhiều về "tụi nó" càng thêm ngán ngẩm thôi" - Con nhỏ làm như rành đời lắm vậy ! Tôi chỉ có anh là chân dung của kẻ khác phái nên những gì nó nói tôi nghe theo răm rắp. Trong đầu cứ quay cuồng ý nghĩ "con trai thật trẻ con !" Anh có vậy không nhỉ ?
Đã qua mấy con phố dài quanh co, tôi giục:
- Thôi, mình về đi ! Em mệt rồi .
- Đi chút nữa đi em ! Anh có chuyện muốn nói .
- Chuyện gì vậy anh ?
- Ngày mai anh phải về dưới nhà, chẳng biết có lên lại đây không ?
Tôi giật mình : - Sao anh không cho em biết sớm. Anh có bao giờ thế đâu ?
- Anh sợ em buồn, với lại ở nhà gọi anh về gấp, không cho biết có chuyện gì ?
Hôm sau tôi không ra tiễn anh, nằm lì trên giường tôi mường tượng ra cảnh chia ly với một tâm trạng lo âu, sợ hãi . Hoà cũng chuẩn bị đồ đạc về lại trường. Nỗi buồn nhân đôi !
Một tuần, rồi một tháng trôi qua . Gần đến ngày thi mà vẫn chẳng thấy anh lên. Tôi cuống cuồng đến chỗ trọ cũ của anh hỏi, bà chủ dửng dưng : "Tôi không rõ". Tôi bắt đầu sợ và cảm thấy một khoảng trống trong tâm hồn không sao bù đắp nổi . Nhỏ Ái cũng buồn lây vì thiếu người chơi thọc lét với nó. Tôi ngã bệnh.
Sáng sớm, bác đưa thư đến, bọn bạn ùa ra nhận thư . Tôi vẫn không sao dậy nổi, nhỏ Ái la toáng từ ngoài cửa phòng.
- Ngọc ơi, có điện tín của mi nè anh Bình đó !
Tôi giật lấy mảnh giấy trên tay nó đọc nghiến ngấu : "Anh luôn bên cạnh em, đừng "hư" nữa nghe nhóc, và cũng đừng giận anh, Bình" Cùng lúc đó là sự xuất hiện của anh. Tôi khóc như mưa mặc cho anh cố giải thích là anh chỉ muốn tôi có thời gian để ngẫm nghĩ và hiểu anh hơn. Anh vẫn đến giảng đường nhưng tránh mặt tôi . Nhỏ Ái biết mà giấu, ghét ghê ! Bây giờ thì tôi đã thật sự hiểu anh hơn và tự trách mình sao quá tệ ! Tôi sẽ không để anh buồn nữa đâu .
- Anh rất muốn gặp em nhưng sợ "kế hoạch" không thành. Em quen được nuông chiều mà !
Ghê thật ! Anh đâu có trẻ con như tôi nghĩ. "Giờ thì em đã hiểu rồi, đừng thử nữa em sợ lắm !".
Hôm nay viết thư cho Hòa, tôi kể cho nó nghe chuyện của tôi và anh, lúc này thì tôi có thể góp tiếng nói vào diễn đàn với nó rồi vì tôi nhận ra một điều mới mẻ. Con trai chẳng đơn giản như tụi mình tưởng đâu, con gái ạ !
Rồi cô cũng đến thăm anh trên cánh đồng thơ mộng này. Đây là chỗ anh làm. Cả cơ quan chỉ có hai người, nhưng hôm qua, lúc nhận được điện thoại của cô, anh đã cho Ti về sớm, nên chỉ còn ở lại một mình anh. Sáng nay, anh định sẽ dậy sớm đi thăm mấy con đập, sau đó sẽ xuống đón cô. Nhưng không ngờ cô đến sớm hơn anh tưởng. Từ xa anh đã nghe tiếng reo thanh thanh của cô “chú Hiền” rồi tiếng cười trong như tiếng thủy tinh vỡ. “Chú Hiền”, giọng cô thật nũng nịu, nhưng bao giờ cũng thế, anh luôn thấy trong giọng nói của cô pha lẫn chút buồn, vi vu như những cơn gió núi thường thổi qua mái tôn của cái trạm thủy lợi này.
Hiền không phải chú ruột của Minh, cũng chẳng phải là chú họ. Bạn thân cô là cháu của anh. Vậy là anh phải leo lên cái chức chú bất đắc dĩ. Dù anh chẳng lớn hơn cô là bao. Lần đầu nói chuyện với anh qua điện thoại khi biết anh không phải là Hưng và gọi anh bằng chú ngọt xớt. Khi anh hỏi cô bao nhiêu tuổi mà gọi anh bằng chú, cô đã láu lĩnh tuyên bố: “Cháu bằng tuổi chú.” “Thế cháu biết chú bao nhiêu tuổi không?” “Thì chú bằng tuổi cháu”. Hiền nghe hơi bực, nhưng rồi chỉ cười trừ. Có điều anh không sao quên được cái giọng nói sũng buồn, đầy quyến rũ của cô. Giọng nói nhắc anh nhớ lại Thục Minh của ba năm trước. Giờ đây Diễm Minh đang đứng bên cạnh mà trong tâm tư, nhiều lúc anh vẫn không ý thức được đó là Diễm Minh hay Thục Minh...
Hai người đứng trên bờ dốc cao, nhìn rõ dòng sông khô cạn, phủ đầy cát trắng đục sỏi đá nhỏ, giữa dòng sông nhô lên phơi ra giữa nắng rải rác đó đây những đám cỏ mọc bò lan ra con sông đang biến dần cũng bị bao phủ bởi loại cây cỏ héo úa. Dòng sông đang cạn.
Mới năm ngoái thôi, sông vẫn còn thoi thóp, nước vẫn còn rỉ ra giữa những hòn đá nhỏ. Nhưng bây giờ thì đã hoàn toàn khô cạn. Minh chạy xuống dưới, dẫm lên cát chính giữa lòng sông, khi thì quay sang phía bên này, khi thì quay sang phía bên kia như là rất ngạc nhiên không hiểu vì sao nước không còn chảy nữa. Hiền cũng đi xuống dưới và dừng lại cạnh Minh. Minh khi ấy mới chợt kêu lên:
- Quái lạ, dòng sông biến đâu mất, không để lại dấu vết gì cả, giờ đây nó chỉ là lũng cạn trên đồi cùn.
Hiền đã từng chứng kiến các tâm trạng cảm xúc khác nhau của người bạn, nên chỉ mỉm cười.
- Từ nửa năm nay không hề có cơn mưa – Anh lặng lẽ nói - Những giọt nước cuối cùng đã bốc hơi từ lâu.
- Vì sao mà lúc mưa lúc không nhỉ? Vì sao con sông không để lại giọt nước nào để chứng minh đây đã một thời là dòng sông?
Cô hỏi rồi tự dưng cũng triết lý: Vật chất không bị mất đi, nó chỉ biến từ dạng này sang dạng khác. Nước sông bốc hơi rồi ngừng tụ thành mây, mây thành mưa, mưa trút nước xuống lại thành dòng sông khác. Cô thầm nghĩ vẻ đắc ý.
Hiền không nghĩ như cô. Anh đang nghĩ đến những giá trị thủy lợi của con sông này trước đây mà bây giờ không còn khai thác được nữa. Nguyên do là những đợt phá rừng và cải tạo đất bừa bãi dẫn đến kết cấu đất đai bị phá vỡ. Hậu quả là con sông không còn dấu vết. Là một kỹ sư thủy lợi nên anh hiểu rất rõ và lo ngại đến tác hại của điều đó. Nhưng anh chỉ biết thở dài bất lực.
Buổi sáng, trời mát dịu, thậm chí hơi lạnh. Những nẻo xa tít của con đường dẫn đến phố Hội chìm trong màn sương mù, dù không đến nỗi quá dày đặc nhưng dường như đối với Diễm Minh vẫn chứa đầy ăm ắp những giọt nước to quá mức nên không thể lơ lửng trong không khí được nữa mà phải đọng lại trên những chiếc lá vàng, trên những tấm kính cửa sổ, chảy ra từ mái tôn hay mái fibrô xuống đất. Những giọt nước rơi từ mái nhà xuống đường như làm vang lên nỗi đau trong lòng Minh. Gợi lại những ý nghĩ không vui về sự tuyệt vọng, vô nghĩa của tình yêu. Mấy ngày trước đây cô cảm thấy lòng mình trống vắng, hoang tàn, đau khổ bất tận khi Tân rời bỏ cô. Lần đầu tiên, ý nghĩ thoáng qua đầu Minh là tâm hồn cô có lẽ từ lâu đã đau khổ, đau khổ không phải từ lúc chia tay với Tân.
- Tại sao, tại sao tất cả xảy ra mà không để lại dấu vết nào cả? - Minh đột nhiên thốt lên có phần nào cảm thấy đau đớn.
- Có phải vì thế mà những suy nghĩ triết lý cứ dằn vặt Minh mãi không? - Hiền hỏi.
- Tất nhiên là Minh buồn. Dòng sông có đó rồi mất đó. Cuộc tình đấy rồi chẳng còn đâu... Chú không thấu hiểu tâm trạng Minh đâu.
- Tại sao vậy? – Anh phát biểu – Ðôi khi người ta cũng gieo vào đầu óc chú những suy nghĩ như thế. Ðến một lúc nào đó, tất cả đều xảy đến rốt rào và cuộc sống trên trái đất sẽ kết thúc.
- Lúc ấy sẽ vì cái gì mà sống đây?
- À, vì cái gì làm cho cuộc sống không kết thúc được.
- Nghĩa là... như thế là thế nào?
- Cần phải giả thiết là người ta sẽ tìm ra một hành tinh nào khác thích hợp với cuộc sống.
- Thôi đi, chú cứ dòng dài – Minh đứng dậy kêu lên. Nhưng rồi cô lại ngồi xuống trầm ngâm “Vì sao, vì sao mà mọi việc xảy ra không để lại dấu vết gì? Tân đã ra đi và nhởn nhơ như chưa từng có cô trong đời”. Bực tức một cách vô cớ, như đang giận ai đấy. Minh kêu lên:
- Nhanh lên, chú Hiền, chú cùng cháu ra đi như người ta thường nói sang thế giới bên kia. Đi đừng để lại dấu vết gì cả.
- Bên cạnh mộ cháu, người ta sẽ để lại những cuộc tình vụn nát của cháu.
Anh đáp lại, Minh nghe thấy tiếng cười mỉa mai trong giọng nói của Hiền. “Những cuộc tình vụn nát”. Mấy tiếng ấy cào xé tâm can cô một cách đau đớn. Cô im lặng, cảm thấy như bị xúc phạm. “Ðời là thế”. Minh lại nghĩ “Có rồi mất là chuyện dĩ nhiên”. Cô lại giận mình đã kể cho Hiền nghe chuyện riêng của mình. Chuyện tình của cô với Tân.
- Sao cháu hèn thế? Sao không dám đối diện với thực tại. Cháu tìm con đường để trốn thoát nhưng có trốn thoát được lòng mình không?
Minh như không nghe thấy gì. Trong đầu cô chỉ có những hình ảnh tưởng tượng: Phòng bệnh sơn màu trắng toát và Tân đang quỳ trước mặt cô “Hãy tha thứ cho anh, Minh, anh thật có lỗi.” “Sẵn lòng thôi” – Cô sẽ lặng lẽ và buồn bã nói – “Em yêu anh quá đỗi nên em bỏ qua. Chỉ cần anh giúp em một chút thôi là em sẽ cảm thấy thoải mái hơn. Nào hãy làm một cái gì đó để em có thể vì nó mà tiếp tục sống”.
Nhưng cô không đủ can đảm để chết hay gây ra một chứng bệnh nào để phải vào bệnh viện. Chuyện đó cũng không xảy ra. Tân vẫn nhởn nhơ trên nỗi đau của cô.
- Cháu đang suy nghĩ gì mà buồn vậy? - Hiền hỏi vẻ quan tâm.
- Không, suy nghĩ gì đâu. - Minh ngơ ngác.
- Cháu biết không? Ngày chú mất Thục Minh cũng thế, suốt ngày và nói chung ngày nào chú cũng lao vào các tiệc rượu thâu đêm, chú uống để quên đi con người ấy. Nhưng say rồi lại tỉnh, tỉnh rồi lại càng buồn hơn. Ròng rã ba tháng trời như thế. Bây giờ nghĩ lại chú nhận thấy những ngày ấy thật là khủng khiếp và tồi tệ và chẳng đem lại cái gì hết.
Suốt ngày Minh vui vẻ bên Hiền. Nhưng không hiểu sao Hiền vẫn nghe thấy tiếng buồn vi vu trong giọng nói của cô. Tối đó, Ti lên mang theo mức khô và mấy lon bia.
- Nhậu đi - Hiền rủ.
Họ đốt lửa bên bờ đập và lắng nghe tiếng gió rít. Hiền ngồi cạnh Minh, nhẹ nhàng khoác lên vai cô chiếc áo jean. Minh vẫn cứ ngẫm nghĩ: Con người sống chỉ vì muốn cho cuộc sống không kết thúc. Và không nên kết thúc một cách thảm hại. Mà như thế thì hãy đối mặt với thực tại, có lẽ Hiền nói đúng “Hãy cứ vui lên mà cười, hãy cố vui như mọi người...”.
Từ sau bờ đập Ti bước ra, ôm bó củi khô ném trên mặt đất rồi bắt đầu bẻ củi thành nhiều nhánh nhỏ cho vào ngọn lửa đang sắp tắt, lửa bén củi rồi bùng lên nhảy múa reo vui, bắt đầu vươn lên cao. Minh cảm thấy nỗi xao xuyến dâng lên trong lòng mình có phần mãnh liệt hơn. Và vì biết cái cảm giác đó do đâu mà có, cô lại nghĩ chẳng có ai biết được cái ý nghĩ này đâu. Ngọn lửa nào đó tắt đi, chốc lát sẽ có những ngọn lửa khác cháy lên, chiếu sáng một cuộc sống luôn luôn đổi mới và khác hẳn trước. Một cuộc sống với những đam mê muôn muôn thuở của con người, đem đến cho họ khi thì niềm vui hạnh phúc không bờ bến, khi thì nỗi đau khổ không tài nào tránh được... Cô lại bắt đầu cảm thấy lâng lâng một niềm vui khi nhận ra chiếc áo khoác trên vai và ánh mắt Hiền nồng nàn, ấm nóng giữa những cơn gió núi lạnh giá.
Mọi chuyện đều bắt đầu từ cái tính ưa bay nhảy của tôi. Từ xưa đến giờ, hai chân tôi đố có mà ở yên được một chỗ. Hồi nhỏ đi chơi, bao giờ tôi cũng mò về nhà sau giờ cơm. Trăm lần y một, thật là tài! Còn mỗi buổi tối, khi đến giờ đi nhủ, lần nào bố mẹ tôi cũng thay nhau bò xuống gầm giường, gầm tủ và thò đầu vào các ngách cửa tối om om để tìm tôi. Nhưng vất vả vậy mà nào có tìm thấy. Lúc ây tôi đã tót đi chơi tận đẩu tận đâu rồi, có tài thánh cũng đừng hòng mò ra. Sau này cũng vậy, tôi mà đã trốn học thì thầy giáo chỉ có nước lắc đầu.
Nhưng đùng một cái, như những người đàn ông khốn khổ khác, tôi lấy vợ. Có những điều mà khi còn độc thân nghe người ta nói tôi không tin, tôi cho là chuyện mê tín dị đoan. Nhưng bây giờ, khi đã là một ông chồng hẳn hòi như ai, tôi mới cay đắng nhận ra đó là sự thật. Chẳng hạn như vợ và thói rong chơi là hai thứ xung khắc nhau như nước với lửa, không thể nào hòa hợp được. Nếu tôi muốn làm vừa lòng vợ thì phải bỏ cái tật lông bông, còn nếu tôi muốn làm vừa lòng tôi thì không còn cách nào khác là phải bỏ... vợ. Nhưng tôi thì lại không thể lấy ai bỏ ai, bên nào tôi cũng thích. Thế mới khổ! Vợ tôi thì muốn tôi sau khi đi làm về phải thường xuyên ở nhà, mặc dù nếu có ở nhà tôi cũng chẳng đở đần gì được vợ mấy tí. Cô ta nói: “Ðàn ông con trai là trụ cột gia đình, đâu co thể bỏ đi chơi hoài được. Chẳng thà ở nhà anh nằm khoèo trên giường, em còn thấy dễ chịu hơn!” Mặc dù vợ tôi hứa hẹn cái khoản “nằm khoèo” rất hấp dẫn nhưng tôi lại không khoái làm trụ hay làm cột, dù là cột cẩm lai đi nữa. Cây cột suốt đời đứng hoài một chỗ, chán thấy mồ! Tôi thì tôi lại thích đi nhậu nhẹt và chơi bài với bạn bè hơn, có khi tôi còn tếch ra tận miền Trung suốt cả nửa tháng để theo dõi một đội bóng đá cưng của tôi tranh giải A1 toàn quốc.
Tình trạng nhì nhằng giữa hai bên đưa đến lắm điều bất hạnh. Gia đình tôi hục hặc luôn. Ðể chống lại tôi, vợ tôi dùng đủ mọi cách, kể cả việc cầu viện đến bố mẹ chồng.
Một hôm tôi về thăm bố mẹ, chưa kịp bước chân qua khỏi cửa, đã nghe bố tôi hét tướng:
- À, thằng kia, mày bỏ nhà đi đâu cả tuần nay hả? Vợ mày qua đây khóc om sòm, mày có biết không?
Rồi không đợi tôi trả lời, bố tôi chỉ tay ra đường:
- Xéo ra khỏi nhà tao ngay! Ði mà chạy theo mấy con ngựa cái của mày, đồ ma cà bông!
Bộ mặt giận dữ của bố tôi và con dao cạo râu trên tay ông không cho phép tôi hó hé lấy một tiếng. Tôi đi thụt lùi ra đường cho đến khi đạt được một khoảng cách an toàn mới dám quay mình bỏ chạy.
Tôi trở về nhà với một tâm trạng vừa xấu hổ vừa phẩn uất. Càng nghĩ ngợi tôi càng giận vợ. Trăm sự cũng tại cái thói lẻo mép của cô ta. Hừ, lần này tôi sẽ cho cô ta biết tôi là người chồng như thế nào! Ở đó mà thóc với mách!
Nhưng rất may là vợ tôi đi vắng. Hình như cô ta đi ra chợ từ sáng sớm. Tôi thở phào nhẹ nhõm, bởi vì tôi cũng chưa biết tôi định sẽ là người chồng như thế nào. Thế là, một mình một cõi, tôi gieo mình lên ghế và lần đầu tiên trong đời tôi bật khóc nức nở. Khóc mộ thơi, có trớn, tôi càng khóc ngon lành. Cứ nghĩ đến gương mặt hầm hầm của bố tôi, tôi không sao kìm tiếng khóc lại được. Hừ, tôi mà là đồ ma cà bông! Lại còn chạy theo những con ngựa cái nữa chứ!
Bạn có bao giờ lắng nghe tiếng khóc của mình chưa? Nếu chưa, bạn hãy cố gắng khóc một lần và thử lắng tai xem, nó lạ lắm! Tôi vô cùng ngạc nhiên khi nhận ra tiếng khóc của mình rất đỗi du dương và từ khi phát hiện ra điều đó, trong quá tình khóc, tôi cố gắng lên bổng xuống trầm và nhấn mạnh các nhịp cho nó càng du dương hơn nữa.
Trong khi tôi đang say sưa luyện giọng thì có ai đó dặt tay lên vai tôi. Thế là đang khóc nghệ thuật tôi liền chuyển qua khóc tự nhiên. Lúc này tiếng khóc tồ tồ của tôi đủ súc khiến đá phải xúc động. Phụ nữ khóc là chuyện thường tình nhưng một khi người đàn ông đã rơi nước mắt thì vấn đề quả là nghiêm trọng, gia cang tan tành tới nơi chứ chẳng phải đùa! Phải thế mới được, phải cho cô ta thấy rõ tội trạng của mình! Tiếng khóc trong lồng ngực tôi cứ tuôn ra như suối.
Vợ tôi vẫn đứng im lặng sau lưng tôi. Hình như cô ta đang bối rối gặm nhấm khuyết điểm của mình và đang nghĩ cách làm lành với chồng. Hừ, nhưng đâu có dễ dàng như vậy được! Ðừng có hòng tôi tha thứ ngay! Phải để cho cô ta biết thế nào là sự dày vò của lương tâm! Nghĩ vậy tôi càng nức nở tợn. Vợ tôi dường như không thể chịu đựng lâu hơn nữa,cô ta bắt đầu khịt mũi và đưa tay vuốt tóc tôi, nhỏ nhẹ hỏi:
- Tại sao con khóc?
- Cái gì? – Tôi kinh ngạc khi nghe vợ tôi kêu tôi bằng “con”.
- Tại sao con khóc? - Vợ tôi lại hỏi, vẫn không thay đổi cách xưng hô.
Thế này thì quá lắm! Tôi quay phắt lại và kinh hoàng nhận thấy trước mặt mình không phải vợ mà là một ông già râu tóc bạc trắng đang nhìn tôi bằng ánh mắt hiền từ.
- Ông là ai? Ông vào nhà tôi để làm gì? – Tôi la hoảng.
Ông già lạ mặt mỉm cười:
- Ta là Bụt.
- Bụt gì? – Tôi không hiểu.
- Thì là Bụt chứ Bụt gì! Như trong chuyện cổ tích ấy mà!
Tôi nheo mắt:
- Hừ, chuyện cổ tích chỉ dành cho trẻ con thôi. Tôi không bị ông lừa đâu!
Ông già đưa tay sờ râu:
- Con không tin ta ư?
- Tôi không tin, ngàn lần không tin! Tôi sẽ kêu công an!
Không để ý lời đe dọa của tôi, ông già nhướn mắt:
- Vậy thì con hãy nhìn đây!
Ngay tức khắc, ông già biến mất như một làn khói. Tôi đưa tay dụi mắt và lập tức làm dấu thánh. Quái thật, thế mà tôi cứ tưởng thời xưa mới có Bụt thôi chứ! Ngờ đâu Bụt ở ngay nhà mình.
Bụt lại hiện ra, cũng đột ngột như khi biến đi:
- Con tin ta rồi chứ?
Tôi gật đầu, vẻ khúm núm:
- Con tin.
- Thế thì con hãy trả lời câu hỏi của ta, tại sao con khóc?
Trong một thoáng, tôi nhớ ra trước đây Bụt cũng hỏi cô Tấm một câu tương tự. Thế là, bằng lòng tin cậy và nỗi xó xa của người chồng đau khổ, tôi bắt đầu kể cho Bụt nghe hoàn cảnh khốn đốn của mình, hy vọng rằng cùng là giới mày râu Bụt có thể dễ dàng thông cảm nỗi khổ của tôi.
Quả vậy, nghe xong, Bụt hỏi liền:
- Bây giờ ta có thể giúp con được gì?
Mọi việc diễn ra đúng hệt như trong những câu chuyện cổ. Tôi đã chuẩn bị sẵn câu trả lời:
- Bụt làm sao giúp cho con đi chơi mà vợ con không biết!
Bụt nhún vai:
- Ồ, tưởng gì! Cái đó thì dễ thôi!
Mặt mày tôi rạng rỡ hẳn lên:
- Chừng nào Bụt mới giúp con?
Bụt nhìn tôi bằng ánh mắt tinh quái:
- Bắt đầu từ ngày mai, con muốn đi đâu thì đi. Vợ con sẽ không hề hay biết.
Trong khi tôi sững sờ vì sung sướng thì Bụt khoát tay:
- Còn bây giờ thì ta đi đây! Khi nào cần ta, con cứ gọi ta ba lần, ta sẽ đến! Tạm biệt!
Khi Bụt đi rồi, tôi mới chợt nhớ ra mình đã quá đắm chìm trong ngây ngất nên quên cảm ơn Bụt. Nhưng có lẽ chả sao, tôi tự nhủ, đã là Bụt thì chẳng ai chấp nhất gì cái chuyện nhỏ nhặt đó.
Ngày mai ta sẽ sống một cuộc đời mới! Say sưa trong ý tưởng chói lọi đó, tôi đã mỉm cười độ lượng với vợ khi cô ta xách giỏ đồ chợ vào nhà. Cô ta cũng cười đáp lại vẻ thân thiện của chồng, không hề hay biết tí gì về những âm mưu hắc ám trong đầu tôi: “Ở đó mà cười! Ngày mai nhà ngươi sẽ biết tay ta!”.
Sáng hôm sau, tôi tót ra khỏi nhà từ sớm tinh mơ. Thật bụng thì tôi vẫn còn bán tín bán nghi về khả năng mầu nhiệm của ông Bụt thời quá độ này. Nhưng cứ đánh bài liều thử xem sao. Tôi ở chơi nhà thằng bạn đến trưa trờ trưa trật mới mò về nhà. Tôi đặt chân qua ngưỡng cửa mà trong bụng hồi hộp không thể tả.
Vợ tôi đang ngồi rửa chén dưới bếp. Nghe tiếng tôi về, cô ta không tra hỏi hoạnh họe như mọi khi mà vẫn ngồi lặng lẽ làm việc. Thoạt đầu tôi nghĩ là vợ tôi giận tôi. Nhưng không phải. Suốt buổi chiều hôm đó, không khí trong gia đình tôi rất vui vẻ, thân ái. Vợ tôi không hề nhắc đến việc tôi đi chơi bỏ cả cơm trưa. Quan hệ giữa hai vợ chồng êm đẹp đến nỗi tuồng như sáng nay không phải tôi đi chơi đô-mi-nô ở nhà bạn bè mà là đi ngân hàng lãnh tiền trúng số độc đắc vậy. Ðiều đó khiến tôi ngạc nhiên một cách sung sướng.
Qua hôm sau, phát huy thành quả đạt được, tôi bỏ nhà đi suốt hai ngày. Và khi tôi trở về, áo quần xốc xếch, vợ tôi cũng không hề cằn nhằn lấy một tiếng. Không thèm quan tâm đến vai trò “trụ cột gia đình” mà tôi đã cố tình từ bỏ, cô ta đối xử với tôi ân cần như thể tôi vừa đi chinh phục sao Hỏa về. Không khí trong nhà ngọt ngào cứ như là ướp mật. Thật không thể tưởng tượng, hệt như chúng tôi đang hưởng tuần trăng mật vậy. Trong những giây phút đẹp đẽ đó, tôi nghĩ đến ông Bụt với lòng biết ơn sâu sắc và sự ngưỡng mộ không cùng. Bụt thế mới là Bụt chứ! Chả trách cô Tấm nhoáng một cái đã thành bà hoàng chức trọng quyền cao.
Từ hôm đó, chả cần phải lấm la lấm lét, chả cần phải rào trước đón sau, hễ muốn đi chơi đâu tôi chỉ có việc xỏ chần vào giày và tót ra đường. Ba ngày, một tuần, rồi nửa tháng, thời gian vắng nhà của tôi cứ tăng lên theo cấp số nhân, không làm sao kềm lại được. Thoạt đầu tôi còn thả rong loanh quanh trong thành phố, sau đó tôi tếch ra Vũng Tàu tắm biển, tôi bay lên Ðà Lạt hóng gió cao nguyên. Có khi cao hứng, tôi theo bạn bè vù về các tỉnh miền Tây nằm chơi suốt cả tháng, bỏ mặc nhà cửa cho một tay vợ tôi trông nom. Ấy vậy mà cô ta nào có than thở lấy một lần, thật khác hẳn trước kia! Thậm chí vợ tôi còn tỏ ra ngày một âu yếm hơn, làm như tôi trước nay không hề bước ra khỏi nhà lấy một bước vậy. Còn tôi, tất nhiên là tôi không dại gì kể ra ba cái chuyện rong chơi đàn đúm của mình. Lờ tịt mọi thứ, mọi chuyện đã có Bụt lo, tôi tha hồ vui chơi thoả thích và lẳng lặng tiếp nhận sự nuông chiều quá đáng của vợ.
Một hôm đang ngồi trong quán nước, tình cờ tôi gặp cô bạn của vợ tôi. Sau vài câu chào hỏi, cô ta đột ngột nói:
- Anh dạo này siêng đi chơi ghê!
Tôi giật thót người. Quỷ tha ma bắt cô ta đi! Thế này thì hỏng bét! Tôi rủa thầm trong bụng và lập tức chối phắt:
- Ðâu có! Chắc chị lầm tôi với ai!
Cô ta cười cười:
- Thôi đi, đừng có chối! Tôi gặp hai vợ chồng anh đi chơi thảo cầm viên hoài. Tuần nào tôi chẳng dẫn con tôi ra đấy.
Chà, còn giở giọng nói kháy ra nữa! Tôi là chúa ghét trò chuyện với loại đàn bà này. Có giỏi thì cứ kể tuột cho vợ tôi biết đi! Làm gì phải quanh co!
Thấy tôi sầm mặt, cô bạn tỏ vẻ ngạc nhiên và thận trọng cáo từ.
Nhưng chưa hết. Ở đời chẳng thiếu gì người độc mồm độc miệng. Hôm sau, tới phiên bà hàng xóm tôi châm chọc:
- Sao dạo này thấy cậu ở nhà hoài?
Mặc dù khó chịu trong lòng tôi vẫn phải trả lời, giọng lấp lửng:
- Có gì đâu, bác!
- Có chứ! – Bà hàng xóm gật gù – Tôi thấy cậu thay đổi nhiều. Trước kia có bao giờ tôi thấy cậu dẫn vợ đi coi hát hằng đêm như lúc này đâu!
Tôi bước vào nhà, đóng sập cửa lại, bỏ mặc bà già đứng ngơ ngác bên kia hàng rào. Hừ, xiên với xỏ, lắm điều! Chuyện mình không lo, cứ đi chõ mũi vào chuyện thiên hạ, quỉ quái gì thế không biết!
Trong cơn bực tức, tôi nằm nhà suốt một ngày, không thèm ló mặt ra đường. Tôi giận tất thảy mọi người. Trừ vợ tôi. Cô ta lúc nào cũng chăm sóc tôi tử tế, lại không nói cạnh nói khóe một lời. Tôi giận cả Bụt. Lỗi này là do Bụt cả thôi. Ðáng lẽ Bụt phải tính đến chuyện che mắt tất cả những người quen thân như đã che mắt vợ tôi. Còn cứ để như thế này thì nguy to. Ðã là Bụt mà cũng mất cảnh giác! Lần đầu tiên, tôi nghĩ đến vị thần hộ mệnh của tôi với một chút khinh thường.
Tuy nhiên, tôi càng ghét loài người thì loài người càng tìm cách tỏ ra mình đáng ghét tợn. Bố tôi đến thăm vợ chồng tôi cũng không ngoài mục đích nói với tôi vài lời:
- Bố thật mừng khi thấy con chịu sửa đổi tính nết. Thật chẳng hay ho gì cái trò chạy rong suốt ngày ngoài đường.
Bố tôi chưa kịp nói hết lời, tôi đã chui đầu vào mền và bịt chặt hai tai lại.
Tôi nằm trùm mền, mồ hôi túa ra dầm dề, vừa giận dỗi vừa ấm ức. Bố con mà còn đến thế thì thôi! Nhưng khi nỗi bực dọc lắng xuống, tôi lơ mơ cảm thấy có một điều gì đó bất thường trong toàn bộ câu chuyện này. Tôi lạnh toát cả người khi nhớ ra bố tôi là người không thích bỡn cợt, quanh co, móc ngoéo. Vậy thì những điều ông nói với tôi mang ý đồ gì? Còn cô bạn của vợ tôi, còn bà hàng xóm, họ dại gì mà xiên xỏ tôi để chuốc lấy thù hằn! Nhưng chẳng lẽ những chuyện họ nói lại là có thật? Vô lý, ngàn lần vô lý! tôi đâu phải hạng người thích đi coi hát, đi chơi thảo cầm viên với vợ. Vả lại, tôi đâu có làm những chuyện đó! Càng nghĩ ngợi, tôi càng cảm thấy đầu óc rối tung và nhức như búa bổ. Hẳn là có một trò mà mãnh gì đây! Nhưng đó là trò gì?
Ðợi cho bố tôi ra về, tôi tốc mền ngồi phắt dậy. Vợ tôi lập tức chạy đi lấy khăn ướt định lau mặt cho tôi. Nhưng tôi đã kịp túm lấy tay cô ta, hỏi bằng giọng hớt hải:
- Em ơi, điều gì đã xảy ra?
Vợ tôi trố mắt:
- Anh hỏi gì em không hiểu. Ðiều gì là điều gì?
Tôi kịp nhận ra mình đã quá vội vàng. Tôi cố trấn tĩnh và đặt một câu hỏi khéo léo hơn:
- À không, anh định hỏi là tuần vừa rồi anh và em đã xem những phim gì?
Vợ tôi cốc nhẹ lên trán tôi một cách âu yếm:
- Anh đãng trí quá! Phim “Cô gái bên hồ”, “Số phận trớ trêu” nè, rồi “Tấn thảm kịch trong buổi đi săn”, “Ảo vọng tình yêu” nè! Mà anh hỏi để làm gì vậy?
- Hỏi cho biết thôi. Bởi vì tối nay anh định rủ em đi xem phim.
Vợ tôi lắc đầu:
- Thôi, hôm nay mình ở nhà đi. Anh đang ốm mà!
Tôi gieo mình xuống giường, thở dài não nuột. Thế là rõ. Có một tên bịp nào đó đã đội lốt tôi sống trong căn nhà này trong những ngày tôi đi vắng. Hắn đã đánh lừa tất cả mọi người, kể cả vợ tôi. Và hắn đã làm đủ mọi trò nịnh đầm, hèn gì mà vợ tôi chẳng tử tế với hắn và với... tôi. Hừ, một tuần mà đi xem phim với nhau những bốn lần! Tôi đấm tay xuống giường đánh “rầm” một cái khiến vợ tôi đang giặt đồ cũng phải tức tốc chạy lên:
- Gì vậy anh?
Tôi ôm bụng:
- Anh đói. Em chạy ra đầu ngõ mua giùm anh tô phở.
Sau khi dùng kế điệu hổ ly sơn dụ vợ ra khỏi nhà, tôi thu nắm tay và nghiến răng gọi Bụt ba lần.
Ngay lập tức, Bụt xuất hiện. Trước điệu bộ hung hăng như con gà chọi của tôi, Bụt vẫn tỏ ra bình tĩnh:
- Ta có thể giúp gì cho con nữa đây?
Tôi nhăn nhó:
- Thôi, thôi, con lạy Bụt, con chẳng cần Bụt giúp gì nữa sất! Con chỉ cần Bụt cho con biết đứa khốn nạn nào đã lẻn vào nhà con khi con đi vắng, con sẽ xé xác nó ra!
Bụt mỉm cười:
- Con đừng có phát rồ như vậy! Con đã chẳng từng nhờ ta giúp con đi chơi mà vợ con không biết đó sao! Con xem ta đã thực hiện yêu cầu của con tốt như thế nào!
Tôi bứt tai:
- Thì là tốt thật! Nhưng còn cái tên bịp nào đó...
Bụt nhún vai:
- Không phải là tên bịp. Ðó là một cọng hành. Ta đã biến cọng hành thành một người giống hệt con và cho nó sống trong nhà lúc con đi vắng. Có vậy thì vợ con mới không hay biết chuyện làm của con được.
Tôi thở phào:
- Chỉ là cọng hành, nhưng là một cọng hành cực kỳ tốt bụng. Không những đóng tròn vai của con mà nó còn giúp con trở thành một người chồng mẫu mực dưới mắt vợ. Nó dẫn vợ con đi xem phim, nghe ca nhạc, đi hóng mát...
Tôi nóng nảy cắt ngang lời Bụt:
- Thế tối nó ngủ ở đâu?
- Tất nhiên là ở nhà con.
Tôi liếm môi:
- Ở phòng khách chứ?
- Sao lại phòng khách? - Bụt nhướn mắt – Nó ngủ ở phòng ngủ, đúng nơi con vẫn nằm, bởi vì nếu không, vợ con sẽ nghi ngờ...
Tôi cảm thấy máu nóng dồn lên mặt:
- Thế... thế...
Nhưng tôi không làm sao cất nên lời. Cuối cùng tôi đành nuốt nước bọt hai, ba cái rồi im bặt. Hỏi thẳng ra thì thật bất tiện. Tôi có cảm giác lồng ngực mình sắp sửa nổ tung. Hàng trăm dấu hỏi cứ quay tít trong óc. Hừ, cọng hành thì cọng hành chứ! Nó chỉ là cọng hành khi nó chưa thành người kia, còn đã hóa thành người rồi thì nó làm những trò bậy bạ gì chỉ có trời mới biết! Tôi bần thần hỏi Bụt:
- Thế bây giờ nó đâu?
- Cọng hành ấy à?
- Vâng.
- Nó đây.
Bụt thò tay vào túi áo lấy ra một cọng hành còn tươi chìa ra trước mặt tôi. Tôi ngắm nghía cọng hành một hồi và không giấu vẻ nghi hoặc:
- Bụt biến nó thành người xem!
Chiều ý tôi, Bụt vuốt nhẹ lên cọng hành. Cọng hành. Cọng hành lập tức phình ra, cao lên và trong nháy mắt biến thành một người đàn ông trước vẻ mặt kinh hãi của tôi. Thật là quái quỉ, hắn giống hệt tôi, cái tên bịp đó! Dòm hắn tôi cứ tưởng mình đang soi gương. Ngay khi vừa hiện hình người, hắn đã bộp chộp nháy mắt chào tôi, cái mặt trông điểu không thể tả.
Tôi không dằn được cơn giận, định chồm lên thoi cho hắn một quả nhưng Bụt đã nhanh tay gõ lên đầu hắn. Do đó, tay tôi chưa kịp chạm vào người hắn thì hắn đã trở lại là một cọng hành bé xíu, mảnh mai nom đến là vô tội.
Tôi chìa tay ra:
- Bụt cho con mượn cọng hành đi!
- Ðể làm gì?
- Xem qua một tí.
Tôi tưởng Bụt sẽ từ chối, nhưng không. Tôi cầm lấy cọng hành quan sát thật kỹ và bỗng nghe nhói nơi tim khi phát hiện ra chùm rễ lòa xòa ở phía cuối cuống hành. Thế này thì hỏng bét! Tôi rủa thầm trong bụng và nhanh tay cho cọng hành vào miệng nhai ngấu nghiến, bất ngờ đến nỗi Bụt cũng không kịp can thiệp.
Nhìn tôi hùng hổ ăn sống nuốt tươi tên bịp bợm, Bụt chỉ biết lắc đầu:
- Con làm hỏng hết! Từ nay ta biết lấy ai ở nhà để thay thế con?
Tôi xua tay lia lịa:
- Thôi khỏi, khỏi! Tự con ở nhà lấy được rồi. Từ nay trở đi Bụt đừng có dắt bất cứ tên khốn nào vào nhà con nữa, dù nó là cọng rơm, cọng tỏi hay cọng gì gì... Tưởng Bụt giúp thế nào chứ giúp kiểu đó thì con không ham.
Nghe tôi trách móc, Bụt tặc lưỡi:
- Thì ta biết làm thế nào! Bất cứ sự dối trá nào cũng đều phải trả giá cả, làm sao khác được. Nếu con không muốn thì thôi, ta đi đây. Chào con!
Bụt đến và đi khỏi đời tôi hư ảo như trong một giấc mơ, hệt chuyện cổ tích. Nhưng tôi kthì không mơ một chút nào. Tôi biết từ nay về sau tôi sẽ phải là trụ cột trong nhà, sẽ phải chăm sóc vợ nhiều hơn, dẫn vợ đi xem phim, nghe ca nhạc, đi dạo mát... nói chung là làm tất cả những điều mà thằng chồng mẫu mực chết tiệt kia đã làm.
Và lạ lùng làm sao, tôi đã làm tất cả những điều đó trôi chảy đến không ngờ, dường như trước đây chính tôi chứ không phải một ai khác đã làm thay cho tôi. Cô bạn của vợ tôi, bà hàng xóm, bố tôi và ngay cả vợ tôi nữa, chắng ai nghi ngờ gì về tính liên tục trong nếp sống gương mẫu của tôi. Nói cho đúng ra thì vợ tôi cũng có một thắc mắc nho nhỏ. Cô ta thường hỏi tôi:
- Sao dạo rày bỗng dưng anh lại thích nhai cọng hành vậy hả?
Tôi không hiểu mình sẽ phải chịu đựng cảnh này đến bao giờ. Những trận cãi nhau như những cơn lốc bất hạnh cuốn vào lòng tôi, làm cho tôi cảm thấy mình đang mất đi khả năng sống và chịu đựng. Tôi thấy mình mỏi mệt và già nua . Không hiểu tại sao khi người ta mới hai mươi mốt tuổi đã có cảm giác như thế. Cũng có thể bởi tôi quá lo xa và cả nghĩ cho cuộc đời của mình, chắc vậy .
Tôi thích ngồi một mình trong bóng tối, để nhớ lại những ngày đã qua . Nhớ lại mình, và kỷ niệm. Những mùa hoa sữa rơi đầy trên phố luôn làm tôi nhớ L. với những gì tốt đẹp và hạnh phúc nhất. Về những con đường chúng tôi đã đi qua, về vụ ngã xe không biết vô tình hay cố ý mà hai đứa đã có từ khi mới gặp nhau, thơ mộng biết nhường nào .
Hương mùa thu chậm đều đi trên phố. Lắc rắc những cánh me vàng thả mình trong chút nắng cuối ngày, mênh mang. Từng cánh me nhỏ trên tóc nhắc tôi nhớ về một ngày tháng chín, khi tôi gặp L. trong một buổi tình cờ. L. không để lại ấn tượng gì sâu sắc trong trái tim tôi những thổn thức chưa bao giờ có. Cho đến 1 ngày, tôi bỗng nhận ra mình đã yêu anh, với trái tim nguyên vẹn của mối tình đầu .
Tôi và L. đi theo con đường số phận đã định sẵn. Cho đến một ngày vấp ngã, bỗng nhận ra là nó không hề trơn tru như đã tưởng. Dù yêu L., nhưng tôi không thể bỏ được những tính cách vốn có của mình, bướng bỉnh, tự tin pha một chút hiếu kỳ. L. thường nói, chẳng có quy luật nào của mọi người có thể áp dụng được cho tôi, và L. muốn tôi thay đổi . Còn tôi lại không thích sự đơn điệu và tẻ nhạt, tôi luôn mong mình sẽ giữ nguyên được là mình.
Những trận cãi nhau bắt đầu xảy ra, không thể cưỡng lại được khi tôi và L. bắt đầu hiểu nhau hơn. Lúc đầu là âm ỉ, sau trở nên dữ dội . Tình yêu không phải là một cuộc chơi, càng không phải là thứ tình cảm tẻ nhạt hay những gì tương tự như thế. Giữa tôi và L. có quá nhiều mâu thuẫn, quá nhiều bất đồng và tranh cãi . Có những lúc cả tôi và anh đều tưởng không thể tiếp tục được nữa, nhưng rồi cũng qua đi . Vả lại khi người ta gắn bó với nhau nhường ấy, chia tay cũng là sự khó khăn.
Hiện giờ L. đã tốt nhiệp, và đi làm. Tôi còn hai năm đại học, cùng một kỳ giai đoạn sắp qua . Tôi vẫn buồn, chúng tôi chỉ có sáu giờ gặp nhau một tuần, quá ít! L. luôn bận rộn trong công việc, trong những mối quan hệ mới, tình bạn mới . Còn tôi, vẫn nguyên xi như trước, chả có gì mới lạ cả. Thời gian mang lại những sự đổi khác, tôi biết. Như tôi bây giờ đã tập quen với những cú điện thoại thất thường để xin lỗi vì bận của anh. L. không thể hiểu tôi đã buồn như thế nào sau cái vỏ đanh đá mỗi khi anh kể cho tôi nghe những tối đi chơi với bạn bè. Tôi cần anh, để được an ủi và che chở. Còn anh, có vẻ như cần tôi ở một khía cạnh khác. Điều đó làm cho tôi luôn xót xa .
Tôi đứng trước kỳ thi giai đoạn, và trước anh, với những trận cãi nhau không đáng có. Tôi cần tập trung vào học, cũng như cần có anh. Khi đứng trước hai cái gì lớn lao, người ta bắt buộc phải suy nghĩ để lựa chọn một. Nhưng tôi không thích sự lựa chọn nào cả. Tôi cần thi đỗ, và cần anh. Song song như phải vượt qua hai kỳ thi, tôi cần chiến thắng!
Cơn bão ập đến. Và mưa . Thành phố tối om vì mất điện. Tôi có hai ngọn nến trên bàn học để đốt thành lửa . Một ngọn đã sắp tàn, chỉ còn le lói trong đống sáp nến đã tan ra như nước. Ngọn còn lại nhỏ và gầy, đã cháy hết quá nửa . Những đốm lửa hắt ra lung linh, đủ sáng một vầng nhỏ cho tôi cầm bút viết trên trang giấy những điều cần nóị Tôi bỗng nhớ đến cặp phạm trù chung - riêng trong kỳ thi triết học. Những cái chung, cái riêng, cái đơn nhất buộc người ta phải trả lời những câu hỏi . Vậy tình yêu là gì ? Là cái riêng ? Cái đơn nhất ? Cái không thể chia xẻ cho ai, cái mà không ai giống ai cả. Vậy thì có bao giờ L. hiểu, để gìn giữ, để nó nguyên vẹn là của mình, suốt đời ?
Mùa thu này, tôi quen L. được ba năm. Có thể là dài, cũng có thể là quá ngắn đối với quan niệm và sự mong đợi của mỗi người . Nhưng dù sao, tôi vẫn hy vọng tình cảm của tôi và L. sẽ không bao giờ như những ngọn nến tôi đã có. Với mùa thu Hà Nội, tôi có một lời nguyện cầu cất lên từ đáy lòng mình, mong sao tình yêu của tôi và L. không bao giờ lụi tắt, ít nhất nó cũng như ngọn lửa sưởi ấm lòng người .
Một lần, cùng bạn bè sang thăm một người bạn sơ giao, tình cờ gặp cô em gái xinh xắn. Thế là chỉ một lần hội ngộ chớp nhoáng. Tôi đã trở thành người khách có mặt thường xuyên ở nhà nàng. Dĩ nhiên, giữa tôi và anh nàng cũng trở nên thân thiết, thâm giao!
Năm ấy, tôi vừa tròn mười chín, còn nàng (nói cũng đáng tội) chỉ hơn cô bé đi chùa Hương một tuổi! Đó là sự kết hợp hoàn toàn ngẫu nhiên mà sau này tôi vẫn xem đó là mối tình đầu .
Đêm đêm, cứ đúng hẹn, tôi với nàng lại leo lên một đồi cao! Cái bản lĩnh của thằng con trai mới lần đầu ngấp nghé tình yêu như tôi, đã không đủ can đảm để thử nắm lấy tay nàng, dù chỉ một lần!
Cứ thế, mối tình ấy kéo dài chừng ba tháng thì tôi nhận được giấy gọi vào đại học, đồng thời nàng cũng nhận được kết quả... rớt lớp mười! Mặc dù không lên án, kết tội, nhưng gia đình cũng đã trách móc và chì chiết nàng không hết lời về kết quả đáng tiếc ấy . Dù thế, nàng vẫn tiễn tôi lên Sài Gòn học, với một ít quà làm hành trang và những giọt nước mắt chia ly ...
Nửa năm đầu đại học, tôi vẫn thường xuyên thư từ với nàng. Nhưng dần dà, tôi càng xem chuyện nàng phải rớt lớp mười là một trọng tội mà thủ phạm không ai khác ngoài tôi . Với suy nghĩ hãy còn non nớt hồi ấy, tôi nghĩ cách chạy tội duy nhất là... "chạy làng". Điều này càng dễ thực hiện khi mà mỗi ngày quanh tôi luôn có sự hấp dẫn của biết bao nữ sinh từ khắp mọi miền đất nước. Trong lá thư gửi về cho nàng lúc ấy, tôi bắt đầu bóng gió gần xa, và sau cùng để nàng khỏi suy diễn mông lung, trong lá thư kế tiếp tôi bộc lộ thái độ đoạn tuyệt một cách cương quyết và triệt để! Nghe nói lại, nhận được thư, nàng buồn đau vật vã đến độ đã có lúc toan tìm đến cái chết. Còn trong tôi hình của hoa khôi thôn nữ một thời cứ lùi dần vào quá vãng xa mờ, khuất lấp...
... Sau bao nhiêu cuộc tình đắm đuối và mệt mỏi, đến nay tôi vẫn còn... trắng tay . Còn nàng, để trả đũa cho sự phản trắc đột ngột của người tình, đã quyết định lấy chồng. Giờ đây mỗi lần về thăm quê, nếu tình cờ có gặp lại, hai chúng tôi vẫn thường nhìn nhau bằng ánh mắt dằn vặt nuối tiếc, mặc dù nàng đã tay bồng tay bế! Riêng tôi, trong những khoảnh khắc sâu lắng của cuộc đời, vẫn cứ nhớ mãi một thời "gió lộng" trên đồi mà lẽ ra nếu không có những phút giây nông nỗi lửa rơm thì... Nhưng nếu tất cả những giả định của cuộc đời đều trở thành hiện thực thì chắc chắn giờ đây các bạn đã không được nghe tôi kể chuyện tình này.
Thầy giảng: “Ðể hai cực của thanh nam châm lại gần nhau - nếu là hai cực cùng tên, chúng sẽ đẩy nhau, bởi vì...”
Ngẫm lại tôi thấy đúng. Chẳng cứ gì hai thanh nam châm, cứ như tôi và cô giáo tôi đây – cùng là phái nữ, nên giống như hai cực cùng tên của hai thanh nam châm đặt gần nhau, chúng tôi “đẩy” nhau hoài... (đúng ra là tôi “đẩy” cô giáo tôi ra xa thì chính xác hơn).
Ngày đầu tiên vào đại học, giáp mặt cô chủ nhiệm, tôi đã thấy không ưa: “Ðàn bà gì mà khô cứng”, tôi thầm nhận xét với một cảm giác “ghét bẩm sinh” thấy rõ. Là nữ giảng viên của một trường Ðại học ngoại ngữ có tiếng của thành phố, vậy mà... dáng vẻ của cô khiến tôi thất vọng hoàn toàn. Cô mặc một áo sơ mi màu xám tro, đường may thẳng đuột vụng về, đã thế cô lại mặc quần tây màu đen ống thẳng đứng và thật rộng. Những nét chân chim nơi đuôi mắt càng làm tăng thêm vẻ khắc khổ trên khuôn mặt gầy có đôi gò má thật cao.
Cô chẳng làm gì tôi hết mà tôi cứ một mực kiếm cách để bộc lộ vẻ không ưa của mình.
Lớp học của tôi chỉ hơn hai mươi đứa. Trừ những môn học chung ở hội trường lớn còn những giờ khác chúng tôi học ở phòng nhỏ của lớp mình. Tôi ở ký túc xá nên được phân công giữ phấn và khăn lau bảng của lớp. Cô chỉ dạy lớp tôi 2 giờ vào buổi sáng thứ hai. Bảy giờ vào học, ký túc xá chẳng cách trường bao xa nhưng sáng thứ hai nào tôi cũng nấn ná ở lại phòng cho đến sát giờ vào học rồi mới đủng đỉnh tới lớp. Cô giáo của tôi bao giờ cũng đến thật đúng giờ. Cứ hễ cái bộ mặt khó đăm đăm của tôi ló vào cửa lớn là đã bắt gặp ánh mắt nghiêm khắc của cô nhìn ra và giọng cô cứng nghiêm chẳng kém:
- Why are you so late? (Tại sao em đến trể vậy?)
Bao giờ tôi cũng nói lý do không thể phản bác và sau khi tôi nói lý do, cô im lặng chẳng tỏ rõ thái độ gì.
Tôi chậm rãi cất sách vở vào chỗ của mình rồi cũng chậm rãi như vậy, tôi đi lên lau bảng. Quạt trần trong lớp đang mở chạy vù vù tôi cũng chẳng thèm tắt, trong lòng cảm thấy khoái chí khi những hạt bụi phấn bay lung tung khắp phòng, bám lên đầu đám bạn và khiến cô tôi đưa tay lên miệng cố kìm cơn ho.
Tôi ngồi học mà chỉ chăm chăm xem cô có gì sai sót thì phản bác lại, nhằm chọc quê cô chơi.
Bữa đó, cô giảng về các thành ngữ trong tiếng Anh, nhân tiện nói qua về sự sâu sắc của thành ngữ và tiếp tục ngữ tiếng Việt. Cô nói khá say sưa và tâm đắc về câu “Thương cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho ngào” và kết thúc cô bảo: sự nghiêm khắc trong giáo dục rất quan trọng và cần thiết vì chính “thuốc đắng” mới “đã tật”.
Tôi đang vểnh tai nghe, liền đứng phắt dậy:
- Thưa cô, cô đã nói sai ạ! Theo như quyển “Thành ngữ và tục ngữ Việt Nam” của Nhà xuất bản... năm... thì “thuốc đứng dã tật” chứ ạ?
Cô tôi làm như không để ý đến ý kiến của tôi, bình tĩnh nói tiếp:
- Còn có một câu nữa cũng rất hay mà cô được biết, đó là “Biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe”.
Tôi biết cô đã nghe câu nói vì thoáng thấy cô cau mày.
Cứ thế, mỗi tuần mỗi ít, mối ác cảm của tôi đối với cô giáo cứ tăng lên. Cô chẳng làm hại gì tôi hết. Cô đến rất đúng giờ và giảng bài thật tận tâm. Cô chẳng làm gì đáng kể để chê trách nhưng tôi cứ một mực ghét cô hoài.
Ngày 20-11, bọn lớp tôi rủ nhau mua quà tặng các thầy cô và mua bánh kẹo liên hoan trong lớp, mời cô chủ nhiệm lớp tôi tới dự. Chờ hoài, chờ hoài mà cô chẳng đến. Bó hoa mấy đứa con gái lớp tôi dành tặng cô cứ để mãi trên bàn cô. Bọn bạn tôi thì có vẻ lo lắng vì cô tôi đã nhận lời đến thì chắc chắn sẽ không trễ hẹn lâu như vậy. Tính cô tôi đúng giờ lắm mà. Tôi thì thấy nhẹ mình hơn lúc nào hết. Cứ nghĩ tới việc phải đối mặt với cô trong buổi liên hoan vui vẻ này tôi đã thấy ngán ngẫm rồi. Hẳn cô đã lượng trước “sức đẩy” hôm nay tôi dành cho cô nên cô đã không đến. Cô “sợ” tôi rồi. 1-0! – Tôi nghĩ một cách đắc thắng.
Lớp trưởng lớp tôi tuyên bố “tàn tiệc” và hẹn cả lớp chiều sẽ đến thăm cô. Tôi ôm sách vở ra về. Chiều đi với lớp? Còn khuya!
Chiều muộn, tôi nằm khểnh trên giường đọc sách.
Lớp trưởng đến và giật phắt cuốn sách tôi đang đọc:
- Nhanh lên đi, chồng cô giáo mất rồi!
Mặc dù không ưa cô, nhưng cái tin này khiến tôi rụng rời. Mặt tôi xám lại.
- Bạn nói thiệt hay chơi? Chồng cô giáo mới ngoài 40 mà?
- 40 không có nghĩa là không thể chết được! Tối nay lớp mình đi viếng. Bạn có đi không?
Tôi lắp bắp:
- Ði chứ...
Trời tối, cả lớp tôii đã lầm lũi đạp xe. Ðứa nào cũng im lặng. Trời không trăng sao, đường vào nhà cô giáo nhỏ hẹp lại quanh co theo những hẻm dài... Tôi nhắm cái áo trắng của lớp trưởng đi đằng trước, đạp xe theo, lòng rối bời bởi bao suy nghĩ.
Nhà cô giáo ở tuốt trên tầng bốn của một khu nhà tập thể. Tụi tôi để xe ở dưới sân rồi lặng lẽ theo nhau lên cầu thang. Ðến trước phòng cô giáo, tụi tôi đùng đẩy nhau, chẳng đứa nào dám vào trước. Trong lòng tôi trào dâng một cảm giác vừa lo sợ vừa hổ thẹn. Tôi đã gây cho cô giáo bao điều khó chịu, giờ cô đang buồn, tôi vào sẽ biết ăn nói làm sao...
Cô giáo tôi dường như không còn sức để bước nữa. Hai người đàn bà hàng xóm phải đỡ lấy cô dìu đi. Gia đình, họ hàng của cô giáo tôi ở đâu một tỉnh xa tận vùng biên giới phía Bắc, cô vào đây làm việc rồi lấy chồng. Chồng cô là lính hải quân giữ đảo Trường Sa, mới được về đất liền ba năm nay, làm ở thành đội thành phố này. Quê chú ở mãi tận Khánh Hòa. Cô chú lấy nhau chưa đầy hai năm. Giờ việc đau thương xảy ra, gia đình hai bên đều chưa biết. Cô chỉ một mình với bé Ty chưa đầy một tuổi.
Bé Ty thấy nhà đông người quá nên khóc vang lên. Hình như chỉ tiếng khóc của bé Ty mới đưa cô tôi về với thực tại. Cô vùng chạy đến bế lấy bé Ty từ tay một bà hàng xóm. Cô gục đầu vào bé Ty nức nở:
- Tội nghiệp con tôi!
Bé Ty thấy mẹ khóc thì lại càng sợ và khóc to hơn.
Tôi cảm thấy tim mình đau nhói.
Ngày mai đã đưa đám mà trong nhà cô giáo của tôi mọi thứ vẫn im lìm và lạnh lẽo. Không thể đưa quan tài đến tận từng bốn này, nên lễ viếng, truy điệu và mọi việc phải đều tổ chức ở nhà truy điệu của thành đội.
Một bà lớn tuổi hỏi cô giáo tôi:
- Lập bàn thờ cho chú ấy ở đâu bây giờ?
Nghe vậy, cô tôi càng khóc lớn hơn. Bà hàng xóm ngậm ngùi quay sang tụi tôi:
- Mấy cháu trai đứng dậy giúp bác chút đi!
Tôi lặng lẽ cúi đầu. Nước mắt tràn xuống mặt, xuống môi mặn chát.. Cô giáo của em!
Ba buổi sáng thứ hai liền sau đó, tụi tôi nghỉ học giờ cô. Ba buổi sáng thứ hai liền, sáng nào tôi cũng đến lớp thật sớm. Tôi lau bảng sạch, chùi kỹ bụi phấn bám đầy nơi kẽ bảng dưới, như vậy khi mở quạt trần, bụi phấn bay trong lớp sẽ ít hơn... Tôi lau bàn và ghế cô thật sạch, trải khăn bàn thật ngay ngắn... Cô không đến.
Sáng thứ hai này tôi cũng đến thật sớm, lau bảng, trải khăn bàn... khép nhẹ cửa lớp lại, tôi ra ghế đá dưới gốc cây sứ trắng ở cuối sân trường ngồi: “Bốn mươi tuổi không có nghĩa là không thể chết!..." Lỡ một ngày nào đó, một người thân yêu của tôi cũng ra đi như thế mà tôi chưa kịp làm gì tốt đẹp, ngoài những khó chịu mà tôi đã cố tình gây ra... Ðiều đó... có thể lắm chứ... với bất kỳ ai... Sao bây giờ mày không cố gắng sống đẹp và nhân ái... Vì mọi cái đều có thể xảy ra...
Tôi ngồi như thế hẳn lâu lắm. Nếu không có tiếng chổi của bác lao công quét hoa sứ rụng gần đó chắc là tôi còn ngồi mãi. Tôi đứng dậy đi vào lớp. Lớp tôi yên lắng một cách không ngờ. Cô tôi đang giảng bài. Tôi đứng lặng bên cửa lớp. Ánh mắt nghiêm khắc của cô tôi nhìn ra:
- Why are you so late?
Tôi không đủ can đảm nhìn mảnh băng tang trên ve áo của cô. Tôi nói, trong khi những giọt nước mắt cứ đua nhau tuôn trào:
Tôi được đi học chậm hơn mọi đứa trẻ khác. Sáu tuổi mà vẫn chưa ôm sách tới trường. Nguyên do vì má tôi đau bệnh dai dẳng, má không muốn tôi sống xa cách, dù mỗi ngày chỉ bốn hay năm giờ đồng hồ. Khi má tôi phát bệnh thì bác sĩ đã cho ba tôi biết là má tôi sẽ không sống thêm được quá hai năm. Má không được nghe điều đó nhưng tự xét sức khỏe của mình, má biết là con đường đi của má không còn dài lắm. Mặc kệ những lời trấn an liên tiếp của ba tôi, má giữ một thái độ cam chịu và chờ đợi.
Thấy tôi cứ lêu bêu quấn quít cạnh mẹ, ba tôi có lần gắt:
- Em phải để cho con nó học chớ. Bằng tuổi nó người ta đã vào lớp hai rồi. Trẻ con lên bốn tuổi, người ta đã cho vào ấu trĩ viên để chúng vừa chơi vừa học.
- Học sớm hay muộn gì rồi cũng sẽ đến lượt. Ðứa bốn tuổi học một năm bằng đứa năm tuổi học sáu tháng. Ðứa năm tuổi học sáu tháng bằng đứa sáu tuổi học ba tháng.
- Anh biết rõ điều đó. Nhưng nó đã sáu tuổi rồi mà chưa học được tháng nào.
- Thôi, để em dạy con.
Má tôi gom những miếng bìa cứng, cắt thành từng mảnh vuông to bằng bàn tay. Má vẽ lên đó những cái vòng tròn, những cái hình mà má gọi là lưỡi câu, cái gáo, con cá. Má chỉ cái vòng tròn và bắt tôi gọi là o, cái lưỡi câu bằng i, cái gáo bằng q, con cá bằng e. Lưỡi câu là cái tôi không hề biết nên tôi hỏi lại:
- Lưỡi câu là cái gì vậy má?
Má tôi ngạc nhiên bởi câu hỏi. Má nhìn tôi giây lâu rồi đưa bàn tay mềm mại lên đầu tôi. Má nói:
- Ờ! Con chưa biết cái lưỡi câu. Ðó là một cái kim nhọn bẻ cong lại, nơi đầu người ta móc một con mồi vào.
- Con mồi là con gì, má?
- Là con trùn, con dế hoặc nhiều khi là miếng bánh, miếng cơm, những món cá nó thích ăn.
- Móc con mồi vô cái kim chi vậy?
- Ðể đem thả xuống nước. Con cá thấy mồi, mừng quá, lật đật bơi lại táp. Miệng cá dính vào một cái kim, người ta giật lên, cá không chạy trốn được, người ta bắt nó.
Tôi chỉ xuống hình vẽ con cá trên một mảnh bìa cứng (chữ e của má tôi đó) hỏi má tôi:
- Người ta bắt con này phải không má?
Má tôi mỉm cười, gật đầu. Tôi lại hỏi:
- Má có đi bắt những con cá bằng cái kim uốn cong như vậy không?
- Có. Hồi nhỏ má có đi bắt như vậy. Người ta gọi là đi câu.
- Sao má không cho con đi bắt?
- Khi nào rảnh, vào ngày chủ nhật hay ngày lễ, ba con sẽ dẫn con đi câu cá một lần.
Tôi lắc đầu:
- Không, con muốn má dẫn con đi. Con không muốn ba đâu.
- Má bệnh, má đâu có đi được?
- Thì hôm nào má mạnh má dẫn con đi.
Má tôi “ừ” và lặng lẽ nhìn tôi. Một lát, thấy từ nới khóe mắt của má có hai giọt nước mắt chầm chậm ứa ra, lăn dài chạy xuống cằm. Tôi không hiểu tại sao điều tôi yêu cầu có thể làm má tôi buồn như vậy. Sau này lớn lên, ngồi nhớ lại tôi mới hiểu. Một người đã đóan biết được ngày chết gần kề của mình mà phải hứa với con một điều mình biết chắc không thể nào thực hiện được việc dẫn con đi câu cá, cả đến việc được ngồi cạnh con trước những tấm bìa cứng này cũng không còn kéo được bao lâu nữa.
Tôi học không được bao nhiêu chữ. Bởi ngồi với tôi chừng một lát thì má phải nằm nghỉ. Tôi sung sướng nằm theo, cạnh má, tay cầm xấp “bài học” xếp xếp như người ta đánh bài. Tôi nói với má:
- Nằm học khỏe hơn má há?
- Ừ.
- Sao ở trường học họ không cho học trò nằm ngửa ra mà học?
- Nằm ngửa ra, tụi nó ngủ quên hết.
Tôi gật đầu, ờ ờ.
Dù khi tôi ngồi cạnh hay nằm cạnh, má cũng hay lấy bàn tay rờ lên đầu tôi, vuốt ve lên má, lên cằm, lên tai tôi. Dường như để xác định rằng tôi có hiện diện đó thực, tôi, vật quí báu nhất do má tạo ra và má sắp bỏ lại trên cõi trần này.
Ba tôi bắt gặp mấy lần lối học “nằm ngửa” này của tôi. Ông kiểm soát lại xem có chữ nào còn sót lại trong cái khối óc ưa nằm ngửa đó không và rõ ràng là một tư thế như vậy làm cho mọi chữ nghĩa đều trôi tuột đâu hết. Ông nghiêm sắc mặt bảo tôi:
- Ngồi dậy mà học.
Tôi líu ríu ngồi dậy.
- Lại ngồi nơi bàn mà học.
Tôi líu ríu đi lại bàn.
- Sắp lên bảy tuổi rồi mà học chưa hết hăm bốn chữ cái. Bằng tuổi mày, người ta đều học lớp hai.
Má không phân biệt cho tôi chữ nào đực, chữ nào cái.
Tôi đoán chữ i, chữ t gầy gò là đực, chữ o chữ a mập mạp là chứ cái.
Thường thì tôi nghe lời ba tôi lại bàn ngồi ngay ngắn, nhìn xuống mặt chữ và lẩm nhẩm gọi tên nó. Má tôi im lặng để nhường tiếng nói cho ba tôi.
Một hôm tôi ngoan ngoãn nghe lời ba líu ríu lại bàn thì má tôi cất tiếng:
- Thôi, cho con đi chơi.
Tôi không biết nên nghe lời ai. Nghe lời má tôi thì sướng quá rồi, nhưng ba tôi còn đứng đó. Mà ba tôi thì không nghiêm khắc nhưng ông biết bắt người ta vâng lời. Tôi biểu lộ sự lưỡng lự bằng cách vẫn đi bước tới nhưng bước chậm lại.
Má tôi giục:
- Con chạy ra ngoài chơi đi con.
Tiếng ba tôi:
- Thôi, cho con đi chơi.
Tôi nghe lời ba, đi rẽ ra phía hành lang. Vừa bước ra khỏi phòng thì nghe tiếng nói của má tôi:
- Anh đừng làm cho con sợ.
- Anh không muốn vậy, nhưng phàm uốn tre thì phải uốn khi nó còn là măng. Anh tập cho con biết nghe lời phải.
- Phải uốn dịu dàng! ... Em biết là em quấy khi giam giữ con ở cạnh mình mà không chịu rời nó ra cho nó đi học. Nhưng anh ơi, em đâu có còn sống được nhiều ngày tháng? Bác sĩ nói với anh là bệnh em sẽ chữa khỏi. Anh đừng tin. Em biết sức khỏe của em mà. Vì vậy mà em muốn sống quây quần cạnh con những ngày chót.
Tiếng má tôi khóc nấc lên làm tôi bàng hoàng. Tôi đi trở ngược lại và qua khung cửa mở, tôi thấy ba tôi cầm tay má tôi. Má tôi lấy khăn lau nước mắt:
- Con nó nhút nhát vì từ nhỏ đến giờ nó chỉ sống cạnh em. Gần như không tiếp xúc với những trẻ con khác. Vậy anh đừng làm cho con sợ. Anh phải thương con bằng tình thương của anh và thay em mà thương con bằng tình thương của người mẹ. Bổn phận thứ hai nặng hơn bổn phận thứ nhất.
- Má tôi ngậm một chéo khăn mùi-soa như để ngăn chặn tiếng nấc.
Những tấm bìa cứng tỏ ra bất tiện mỗi khi tôi muốn nhìn lại gương mặt của một chữ. Chứ lật lên, bỏ xuống, loay hoay kiếm hoài. Ðôi khi miếng bìa mang chữ cái tôi muốn kiếm lại không nằm trong “bộ bài” đó mà nằm lạc ở một nơi nào khác. Ngày nào cũng có dịp để lục tứ tung mền gối với mục đích tìm chữ. Rất tốn thì giờ. Bởi khiếm đích tìm chữ thì không ra mà lại gặp toàn những thứ mình không định kiếm. Chẳng hạn hòn bi. Rõ ràng là hôm kia tôi ngồi bắn bi một mình ở ngoài mái hiên, thế mà buổi chiều ra mái hiên để tìm bắn tiếp thì một hòn biến đâu mất. Chạy kếm sáng con mắt, chẳng chỗ nào có. Má tôi đưa hai đồng sai chị bếp ra hiệu sách mua cho tôi hòn bi khác. Bây giờ khi tìm chữ mà học thì lại thấy hòn bi đó nằm dưới tấm ra. Chẳng hạn tìm thấy cái móc tai. Hôm qua ba tôi ngứa tai, tìm cái móc tai nhưng không thấy, ông la vang cả nhà. Bây giờ không tìm thì nó lại nằm tô hô ra đó. Nhưng tôi không chịu nhặt đem đi cất ngay để trưa về đưa cho ba đâu . Tôi phải dùng nó để móc tai tôi cái đã. Công việc đó làm tôi say mê và khi tôi chịu rời nó ra thì bên phòng ăn nghe tiếng muỗng nĩa rổn rảng.
Má tôi nhận thấy sự bất tiện của phương pháp học bài trên bìa cứng nên một hôm đưa tiền cho chị bếp sai ra hiệu sách mua cho tôi một cuốn vần.
A! Có cuốn sách mới chính hiệu là học trò đây! Tôi giành lấy quyển sách. Nhìn xem cái bìa thấy có vẽ hình hai đứa con nít đang lật một cuốn sách. Tôi nói:
- Học cuốn sách phải cần có hai đứa không má? Con học có một mình thì học sao được?
- Má sẽ cùng học với con.
- Nhưng má đâu phải là con nít? Ðứa con gái này lớn hơn thằng kia một chút. Chắc là chị của thằng kia. Ðáng lẽ má đẻ cho con một đứa chị gái như vậy.
Má gật đầu:
- Ừ. Ðáng lẽ má đẻ cho con một đứa chị như vậy. Nhưng mà thôi, đưa sách đây má lật dạy cho con. Ðây, cái lưỡi câu đây. Lưỡi câu là chữ gì?
Tôi lật đật nói liền như sợ có ai tranh nói trước:
- Chữ i.
- Giỏi lắm. Chữ i dùng để viết “đi học”, “đánh bi”. Con coi hình vẽ thằng nhỏ đi học. Vài hôm nữa con cũng ôm cặp và xách ve mực đi học như nó vậy. Còn thằng này thì ngồi đánh bi. Hai đứa nhỏ này đang chạy thi.
Tôi vội lật qua trang sau để xem có món gì lạ trong đó. Tôi la to lên:
- A! Con cá! Con cá đang bơi.
- Tên là cá gì con biết không?
Tôi lắc đầu:
- Không.
- Cá thu. Con cá thu có chữ u.
Chữ o thì thật dễ nhận ra. Má tôi chỉ hình vẽ một chùm trái cây rồi hỏi:
- O chùm... chùm gì?
Tôi nói liền:
- Chùm ruột.
Má bật cười:
- Chùm nho chớ sao lại chùm ruột?
Tôi cười ồ theo. Tôi quen kêu chùm ruột chớ ít nói chùm nho. Trên lối đi ngoài vườn có đến ba, bốn cây chùm ruột. Mùa hè, trái lòng thòng từng chùm.
Má chỉ hình con ve sầu (dạy chữ e) rồi hỏi tôi con gì.
Má lại cười. Rõ ràng là sự học vấn làm cho mẹ con tôi vui vẻ.
Có một trang vẽ làm cho má ủ dột nét mặt. Ðó là trang dạy chữ ê vẽ hình một con dê mẹ cho dê con bú và con bò mẹ cho bò con bú. Con dê mẹ có một bầu sữa thật lớn và đứng lom khom. Nó có một chùm râu nơi cằm nên không ra dáng một bà mẹ. Con bò cái trông dễ thương hơn. Nó quay mặt lại nhìn con bú. Ðôi mắt trìu mến hiền từ, như mắt má tôi vẫn nhìn tôi khi tôi ngồi trong lòng má.
Học đến chữ q “con nhỏ quét nhà” thì bịnh của má tôi phát nặng trở lại. Bác sĩ cấm không cho tôi được vào phòng má. Ba tôi âu lo, mỗi ngày gương mặt mỗi héo dần đi. Trong phòng má bước ra, ba đi thẫn thờ hoặc bước vội vã, và dường như ba không còn nhận thấy sự hiện diện của tôi nữa, của chị bếp, của chị Năm giúp việc, của căn nhà, của mọi vật xung quanh. Có lẽ chỉ còn nhận thấy sự hiện diện của cái cửa để bước ra, của cái bàn để đi tránh. Tôi buồn bã cô đơn, đem cuốn sách vần ra nhìn mặt chữ, nhìn hình vẽ. Lật xuôi lật ngược, đọc ngược đọc xuôi, nhưng cứ đến trang “con bé quét nhà” là dừng lại. Trang bên cạnh có vẽ con khỉ trèo cây. Chẳng biết chữ gì đó, đọc như thế nào và sự tích làm sao. Chắc phải hay lắm, thú vị lắm bởi một con khỉ thì không thể chán như hai trái đu đủ hay như cái lư đồng. Nhưng ai đọc cho tôi? Ai giải thích cho tôi? Thật ra thì ba tôi có thể chỉ cách đọc, chị bếp có thể chỉ cách đọc, nhưng tôi không muốn ai chen vào sự học của tôi để thay thế má tôi. Tôi chỉ tin ở má tôi thôi. Tôi chỉ an tâm thoải mái bên cạnh má tôi thôi. Ðôi lúc ba tôi đi ngang cạnh tôi, đứng dừng lại, nhìn tôi ngồi trước trang sách. Tôi phải đọc vội những chữ u chữ e và đưa tay lật liền về những trang đầu sách. Khi vội quá không kịp lật ra trang trước thì tôi đưa hai bàn tay lại che cái hình con khỉ. Ðáng lẽ ba tôi để ý tìm hiểu vì sao nhưng dáng ba mệt nhọc bơ phờ nên ba đứng dừng lại một chút rồi bỏ đi luôn. Tôi không muốn ba tôi nhìn đúng vào trang con khỉ trèo cây. Tôi sợ ba tôi sẽ hỏi chữ gì rồi bày cho tôi học luôn. Tôi muốn nhìn đôi môi xinh xắn của má tôi đọc, ngón tay trắng thon của má tôi chỉ và tai tôi nghe giọng nói dịu dàng của má tôi phát âm tiếng đó. Tôi muốn má tôi kể cho tôi nghe về chuyện con ve đi vay gạo của con kiến trong bài học chữ e, con tò vò nuôi con nhện trong bài học chữ t, đời sống của chúa sơn lâm, con sư tử giữa rừng Châu Phi trong bài họ chữ s. Nhưng than ôi! Ðiều ao ước đòi hỏi của tôi không thể thực hiện được. Má tôi từ trần trong kỳ bệnh tái phát đó, má vĩnh viễn lìa bỏ tôi. Cuốn vần quốc ngữ chứng kiến sự ra đi đành đoạn của má. Nhìn trang bên này thì má tôi còn, nhìn trang bên kia thì má tôi mất. Con đường chỉ đóng ngăn cách hai trang sách như là con đường phân ranh giữa sự còn và sự mất, sự Sống và sự Chết của má tôi.
Má mất được hai tháng thì ba tôi dẫn tôi xuống trường Tiểu Học Lai Ðức xin cho tôi học lớp một. Cô giáo bắt dùng một cuốn sách vần khác không có vẽ hình con khỉ. Càng hay. Hình con khỉ nên chỉ dành riêng cho tôi và má tôi thôi. Tôi không muốn ai dính dự vào đó hết. Hãy để cho nó giữ vẹn sự bí mật bao quanh má tôi từ khi má mất. Tôi không biết bây giờ má tôi ở đâu. Hài cốt thì chắc chắn là nằm ở nghĩa trang thành phố, dưới ngôi mộ đắp vun lên, xây đá, quét vôi trắng và phía trước có tấm bia ghi rõ tên má. Hàng chót của tấm bia ghi tên tôi, đứa con trai độc nhất của má mà người khắc bia ghi là: Trưởng nam phụng tự. Cái thân xác của má còn đó nhưng linh hồn thì phiêu lãng ở cõi nào? Tôi không tin là cái linh hồn đó bị tiêu diệt đi được.
Từ ngày má mất, ba tôi dịu dàng với tôi nhiều hơn trước, mặt dù sự học của tôi không theo kịp nổi những đứa cùng tuổi. Ba tháng học của một thằng sáu tuổi kết quả bằng một năm học của một tên bốn tuổi, điều má tôi nói có thể đúng, nhưng những đứa sáu tuổi lại không chịu ngừng học để đợi tôi, để cho tôi theo kịp. Chúng nó cứ học như điên và tôi phải vừa học theo vừa trả nợ liên miên. Trả nợ hồi lên bốn, trả nợ hồi lên năm, trả nợ hồi lên sáu. Ba tôi khuyên:
- Con cứ yên tâm mà học. Chẳng cần phải vội chi. Lớp Hai, lớp một con thua chúng bạn nhưng lên lớp Ba, lớp Bốn con sẽ bằng, lên lớp Năm con sẽ hơn. Con đường học vấn còn dài lắm.
Tôi nói thầm:
- Con cám ơn Ba, nhưng con sẽ cố gắng học để mau cho bằng chúng bạn. Con sẽ chỉ thua chúng bạn ở lớp Một, bằng chúng bạn ở lớp Hai và lên lớp Ba con sẽ hơn. Con phải làm vui lòng má con, làm sao cho má khỏi phải hối hận là bởi má mà con đi học chậm trễ thua sút con người ta.
Tôi đã giữ lời hứa, dù đó là lời hứa âm thầm. Tôi đã can đảm ngồi lại bàn học lâu hơn những đứa bạn tôi, bị thúc đẩy bởi lòng yêu thương má tôi tha thiết không nguôi. Lâu lâu, tôi lén mở cuốn sách vần cũ, cuốn vần đầu tiên của chúng tôi. Hai đứa nhỏ vẫn cứ chạy thi hoài, chạy suốt đêm suốt ngày không biết mệt. Thằng nhỏ vẫn ngồi bắn bi, bắn bi mà y như cầm hòn bi dứ vào miện con cá phi đang lừ mắt nhìn. Trang sau có thằng nằm ngủ miệng há ra để rớt những chữ o trên tay, và dưới tấm hình người ta biên là ngáy o o.
A! Cái chùm nho mà ngày xưa tôi kêu là chùm ruột! Từ ngày má mất, chị Năm và chị bếp tị nạnh nhau lười biếng tưới cây. Cây chùm ruột cạnh giếng thì còn tươi tốt trái bâu đầy cành, còn mấy cây chùm ruột đứng ở góc rào thì thiếu nước nên bị đói trông thấy. Lá mỏng đi và hay xếp quặp lại. Rầy bám đen thân cây như có ai rẩy bột than lên đó.
Tôi lật thêm vài trang. Con dê mẹ còn đứng khom lưng, con bò mẹ vẫn quay mặt đứng âu yếm nhìn con bê đang say sưa bú. Tôi nhớ đến nét mặt buồn của má tôi lần đầu tiên khi má lật trang này . Má ơi, hôm nay thì con biết tại sao má buồn như vậy . Má muốn đem má so với con bò mẹ đó. Con bò mẹ còn nhiều ngày tháng để âu yếm nhìn con nó, còn má thì sắp sửa phải vĩnh viễn xa con. Con nhớ buổi sáng đó má nhìn lâu bức hình rồi má thở dài. Má quay mặt đi chỗ khác. Con hỏi má:
- Con bò con nó bú hết sữa thì lấy đâu để người ta làm sữa bò, hở má?
Con đợi lâu không thấy má trả lời. Khi má quay lại thì con thấy mắt má đỏ và ươn ướt. Con còn dại không hiểu là má đang khóc. Con hỏi:
- Sao mắt má đỏ vậy má?
Má nói:
- Có hột bụi nó rớt vô mắt má.
Má ơi, hôm nay coi lại hình con bò mà con nhớ má quá chừng. Con muốn được ngồi cạnh má và được má nhìn bằng đôi mắt âu yếm như đôi mắt của con bò cái nhìn con nó vậy.
Nghĩ tới đây, nước mắt tôi lặng lẽ trào ra. Tôi không muốn khóc mà! Tôi chỉ muốn nhớ tới má tôi thôi, nhớ đôi môi xinh xắn, ngón tay trắng thon và giọng nói dịu dàng. Tôi lật thêm vài trang. Ðến trang con bé quét nhà và con khỉ trèo cây thì cơ hồ mắt tôi không còn nhìn rõ hình vẽ nữa. Màng nước mắt đã dày và những hình vẽ chập chờn rung rinh.
Mỗi lần mở cuốn vần ra coi, tôi sợ ba tôi bắt gặp. Tôi thường đợi lúc nào ba đi vắg. Tôi không muốn bị ba phê bình là đa cảm ủy mị. Hồi má còn và thấy tôi lớn đầu mà còn quấn quít bên mẹ, ba tôi tỏ ý lo rằng sau này lớn lên tôi thiếu mạnh dạn can đảm. Chính vì lẽ đó mà mặc dù rất chìu chuộng má tôi, có nhiều lần ba phải la lối gay gắt.
Quyển sách vần, tôi cất kỹ trong tủ sách của tôi. Hễ lật coi xong là len lén đem cất dưới đáy tủ. Thế nhưng có hôm vì bạn tới chơi bất ngờ hay có việc gì đó hốt nhiên xảy đến, tôi lật đật quên dẹp nó. Và rồi tôi cũng quên bẵng nó nữa. Tuổi nhỏ có trí nhớ rất dai nhưng dễ lơ đễnh lộn xộn. Khi mở cặp học bài, bỗng thấy cuốn vần nằm trong đó. Lần đầu tiên, tôi kêu chị bếp:
- Chị có bỏ quyển vần cũ trong cặp của em phải không?
Chị lắc đầu:
- Không.
Tôi nói:
- Vậy thì chắc chị Năm.
Tôi kêu chị Năm và lặp lại câu hỏi. Chị Năm dài dòng hơn:
- Từ sáng đến giờ chị đâu có vô phòng em mà bỏ? Ai bỏ đó chớ, chị bỏ thì chị nhận liền.
Chắc chị Năm nghi chị bếp bỏ. Và chắc chắn chị chưa nghe rõ câu hỏi, chưa biết bỏ cái gì, bỏ vô đâu và bỏ như vậy thì có hại gì. Chắc chị đang nghĩ “kẻ đó” đã làm một điều lỗi, và chị muốn đổ riệt cho chị bếp. Tôi không muốn hỏi dài dòng thêm. Một cái chạng cây ổi nơi tôi ngồi núp dưới bóng lá để nghe con chim kêu chích chích đối với tôi thích thú hơn chuyện đôi co.
Một lần sau lại cũng bỏ quên quyển vần và cũng lại tìm thấy trong cặp. Lần này tôi bận làm Toán đố, không kịp điều tra.
Một buổi sáng nọ tôi đang mê ngủ thì chợt giật mình thức dậy. Nhìn ra cửa sổ thấy ánh sáng ban mai còn mờ mờ. Bên phòng ba tôi có tiếng lục đục. Ba có thói quen dậy sớm. Một lát có tiếng cửa mở nhẹ, rồi tiếng dép của ba đi về nhà sau. Chợt tôi nghe tiếng ba tôi hỏi:
- Ðứa nào đem bỏ quyển vần Quốc ngữ của em vô đây?
Tôi lo quá khi nghe ba tôi nhắc đến quyển vần Quốc ngữ. Ðúng rồi, chiều qua tôi lật ra coi rồi bỏ quên không dẹp. Chắc chị bếp tánh hay làm ẩu, lấy đặt vào một nơi nào mà ba tôi không bằng lòng. Ðặt lên đầu tủ lạnh, trên mặt tủ búp-phê chẳng hạn. Tính ba tôi sạch sẽ mà quyển vần thì lem luốc rách rưới.
Tiếng chị bếp:
- Dạ thưa ông, cháu đó.
- Quyển sách của em mà, sao đem quăng vô đây?
- Dạ cháu thấy cuốn sách rách bìa, bỏ rớt dưới sàn gạch phòng ăn. Cháu tưởng em nó bỏ. Cháu lượm quăng vô giỏ để hồi nào nhen lửa. Cuốn sách vần cũ mà, thưa ông.
- Ừ, cuốn vần cũ chớ sao?
- Em học lên tới lớp Năm rồi, còn dùng cuốn vần đó chi nữa.
Một khoảng im lặng hơi dài. Tôi nghĩ rằng ba tôi bỏ đi chỗ khác khổng trả lời chị bếp. Nhưng không. Vẫn nghe tiếng ông nói ở chỗ cũ:
- Em nó giữ để lâu lâu nó mở ra coi. Kỷ niệm của má nó đó mà. Lần sau hễ thấy em nó bỏ lạc chỗ nào thì nhớ lượm lên đem bỏ vào cặp cho em.
- Dạ.
Tiếng dép ba tôi đi lên nhà trên. Tay nắm cửa phòng tôi quay nhè nhẹ và cửa phòng mở nhè nhẹ. Tôi vội vàng nhắm mắt giả vờ ngủ. Ba tôi lại gần giường đứng nhìn tôi giây lâu rồi nhẹ mở cái cặp của tôi đặt quyển vần vào trong. Ông đóng cặp lại rồi rón rén bước ra khỏi phòng. Cánh cửa nhẹ nhàng đóng lại sau lưng.
Tôi cảm động muốn kêu lên: “Má ơi! Ba không nghiêm khắc với con như má hằng lo sợ hồi má còn sống. Ba uốn nắn con nhẹ lắm, nhẹ hơn uốn nắn cây măng non. Ba quý trọng những giờ phút quấn quít cạnh nhau của mẹ con ta, hồi xưa và cả bây giờ và mãi mãi sau này nữa, má có biết không?” Tôi rất yên tâm bởi không bị cảm trở việc thỉnh thoảng ngồi nhớ má tôi, nhớ những ngày êm đềm cạnh má, sự hồi tưởng bâng khuâng mà khi lớn lên tôi coi như những cuộc hành hương lặng lẽ về Quá Khứ có má hiện diện, về Ðất Thánh của tâm hồn tôi.
